دانشمندان موفق شدهاند نوع جرم فضایی نادری را که ۶۶ میلیون سال پیش با زمین برخورد کرد و به عصر دایناسورها پایان داد، شناسایی کنند. به گفته آنها، این سیارک که باعث انقراض حدود ۷۵ درصد از گونههای حیات روی زمین، از جمله تمام دایناسورهای غیرپرنده شد، احتمالاً یک «کندریت کربندار» (CO Chondrite) بسیار کمیاب از بخشهای دوردست منظومه شمسی بوده است.
پژوهشگران دانشگاه بریتیش کلمبیا، پاریس، بروکسل و وین با تحلیل دقیق ایزوتوپهای نیکل بهجامانده از این برخورد در لایهای از خاک رس به این نتایج دست یافته و دستاوردهای خود را در نشریه Science Advances منتشر کردهاند. کندریتهای کربندار نوع خاصی از شهابسنگهای اولیه هستند که دستنخوردهترین مواد باقیمانده از زمان شکلگیری منظومه شمسی در آنها یافت میشود.
کالبدشکافی شیمیایی شهابسنگی که باعث انقراض دایناسورها شد
در این پژوهش، تحلیلهای آزمایشگاهی روی لایه نازک گلی مربوط به دوره کرتاسه–پالئوژن در سراسر جهان انجام شد؛ این لایه حاوی ذرات بسیار ناچیزی از این رویداد بود، چرا که کل سیارک در اثر شدت برخورد فوراً تبخیر شده بود. اندازهگیریهای بسیار دقیق ایزوتوپ نیکل نشان داده که این جرم حاوی مقادیر بسیار کمتری از عناصر فرار مانند کربن، روی، آب و بهویژه گوگرد نسبت به سایر شهابسنگهای کشفشده روی زمین است.
دانشمندان میگویند این تغییر در میزان گوگرد، اصلِ داستان انقراض را عوض نمیکند، اما نشان میدهد که خودِ شهابسنگ باعث خفگی و تاریکی جو زمین نشده است. در واقع، عامل اصلی مسدود شدن نور خورشید و یخزدن زمین، برخاستن حجم عظیمی از گردوغبار و ذرات ریز ناشی از متلاشی شدن سنگهای خودِ زمین بر اثر آن برخورد شدید بوده است.
تنها ۵ درصد از شهابسنگهای سقوطکرده روی زمین از خانواده کندریتهای کربندار هستند. شهابسنگ عامل انقراض دایناسورها بین ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر عرض داشت و با شتاب سرسامآور ۶۴ هزار کیلومتربرساعت به زمین اصابت کرد و دهانه عظیم Chicxulub را به وجود آورد که امروزه در زیر شبهجزیره Yucatán در مکزیک مدفون است. منشأ دقیق این سنگ فضایی هنوز مشخص نیست، اما گمان میرود از نواحی دوردست بیرونی منظومه شمسی یا بخشهای خارجی کمربند سیارکی نزدیک به سیاره مشتری سفر خود را آغاز کرده باشد.
