بزرگ‌ترین دوربین دیجیتالی جهان جرمی مرموز در حاشیه منظومه شمسی کشف کرد

ستاره‌شناسان با بررسی کردن داده‌های اولیه رصدخانه ورا روبین (بزرگ‌ترین دوربین دیجیتال جهان) در شیلی، نشانه‌هایی از یک جرم یخی ناشناخته و مرموز در حاشیه منظومه شمسی پیدا کرده‌اند. این جرم جدید که فعلاً با نام ۲۰۲۶ ED138 شناخته می‌شود، ممکن است یک سیاره کوتوله باشد. دانشمندان قطر آن را بین ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر تخمین زده‌اند.

طبق ریپورت رصد‌خانه ورا روبین، فاصله این جرم تا خورشید ۴۶ واحد نجومی است؛ کمی دورتر از پلوتو با فاصله متوسط حدود ۴۰ واحد نجومی. یک واحد نجومی برابر است با میانگین فاصله زمین تا خورشید.

اندازه واقعی این جرم هنوز مشخص نیست و برآوردهای فعلی به میزان بازتاب نور از سطح آن وابسته‌اند. یک جرم کوچک‌تر با سطح روشن‌تر می‌تواند به‌اندازه جرمی بزرگ‌تر و تیره‌تر نور بازتاب دهد.

بزرگ‌ترین دوربین دیجیتال جهان چگونه سیاره کوتوله جدید را پیدا کرد؟

این جرم منجمد به دلیل موقعیتش در نزدیکی صفحه کهکشان راه شیری، از دید رصدگران پنهان مانده بود. در این ناحیه، تعداد بسیار زیادی ستاره در پس‌زمینه هست و تشخیص یک جرم کم‌نور که به‌آرامی حرکت می‌کند، دشوار است. شناسایی آن به نرم‌افزاری نیاز داشت که بتواند مشاهدات پراکنده را در مجموعه عظیمی از داده‌های رصدخانه به یکد برنامهیگر مرتبط کند.

«متیو هولمن» (Matthew Holman)، اخترفیزیک‌دان مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونین، هنگام پردازش داده‌های بایگانی‌شده رصدخانه ورا روبین به نشانه‌هایی از این جرم برخورد کرد.

همکار او، «کوین نیپیر» (Kevin Napier)، نیز در توسعه کد برنامه مورد استفاده مشارکت داشت. سپس ماریو یوریچ، اخترشناس دانشگاه واشینگتن، ۲۰ دیدن دیگر از این جرم را در داده‌های رصدخانه پیدا کرد. بررسی کردن تصاویر قدیمی‌تر نیز سابقه رصد آن را تا سال ۲۰۱۶ عقب برد و به دانشمندان امکان داد مدار احتمالی آن را طبق حدود یک دهه داده بازسازی کنند.

رصدخانه ورا روبین در قله «سرو پاچون» (Cerro Pachón) شیلی قرار دارد و از تلسکوپی با آینه ۸٫۴ متری و بزرگ‌ترین دوربین دیجیتال دنیا، با وضوح ۳۲۰۰ مگاپیکسل، استفاده می‌کند.

این رصدخانه قرار است طی یک پیمایش ده‌ساله، بارها از بخش بزرگی از آسمان نیمکره جنوبی تصویربرداری کند. تکرار این تصاویر به دانشمندان امکان می‌دهد اجرامی را که موقعیت یا روشنایی آن‌ها تغییر می‌کند، از پس‌زمینه تقریباً ثابت آسمان تشخیص دهند.

طبق تعریف اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی، یک سیاره کوتوله باید به دور خورشید بچرخد، جرم کافی برای رسیدن به شکلی تقریباً کروی داشته باشد و نتوانسته باشد محیط مداری خود را از اجرام دیگر پاک‌سازی کند. نیز نباید قمر یک جرم دیگر باشد. اگر مشخص شود ۲۰۲۶ ED138 این شرایط را دارد، می‌تواند در کنار اجرامی مانند پلوتو، اریس، هائومیا، ماکی‌ماکی و سرس قرار بگیرد.

مدار این جرم نیز حدود ۲۵ درجه نسبت به صفحه منظومه شمسی انحراف دارد. این ویژگی شاید نشانه‌ای از برخورد گرانشی گذشته با جرمی بزرگ، مانند نپتون، باشد. بااین‌حال، ۲۰۲۶ ED138 چون، با در نظر گرفتن اندازه و فاصله تخمینی‌اش، گزینه‌ای برای توضیح فرضیه سیاره نهم نیست؛ یعنی سیاره‌ای فرضی که وجود آن برای توضیح الگوی مداری غیرمعمول برخی اجرام دوردست پیشنهاد شده است.

این سیاره کوتوله جدید هنوز به بررسی کردن‌های بیشتر نیاز دارد، اما نشان می‌دهد رصدخانه ورا روبین چگونه می‌تواند اجرام کم‌نور و دورافتاده‌ای را آشکار کند که پیش‌تر در میان انبوه ستاره‌ها دیده نمی‌شدند. چنین رصدهایی در سال‌های آینده ممکن است به شناسایی سیارک‌های تازه، دنباله‌دارهای پنهان و دیگر اجرام ناشناخته منظومه شمسی کمک کنند.