به مناسبت چهارمین سالگرد آغاز عملیات علمی تلسکوپ فضایی جیمز وب، آژانسهای فضایی ناسا، اروپا و کانادا تصاویر جدیدی از یک کهکشان آشنا منتشر کردهاند. این تصاویر فوقالعاده نشان میدهند که سیستمهای تصویربرداری جیمز وب تا چه اندازه منحصربهفرد هستند و توانایی استثنایی این تلسکوپ را در عبور از پردههای ضخیم غبار کیهانی و رمزگشایی از اسرار جهان هستی به رخ میکشند.
تصاویر جدید مربوط به کهکشان قنطورس ای (Centaurus A) است که با نام علمی NGC 5128 نیز شناخته میشود. این کهکشان که در فاصله ۱۱ میلیون سال نوری از زمین قرار دارد، یکی از نزدیکترین کهکشانهای ستارهفشان به سیاره ما محسوب میشود. این نوع خاص از کهکشانها نرخ بسیار بالایی در تشکیل ستاره دارند که گمان میرود حاصل یک برخورد بزرگ کهکشانی باشد.
با وجود اینکه تاکنون بررسی کردنهای زیادی روی قنطورس ای انجام شده و یکی از درخشانترین کهکشانها در آسمان شب است، اما دانشمندان هنوز درباره اینکه با چه نوع کهکشانی طرف هستند، اتفاق نظر ندارند. ناسا آن را یک کهکشان بیضوی عجیب توصیف میکند که به نظر میرسد نظریه غالب در مجامع علمی باشد، اما برخی دیگر معتقدند که با یک کهکشان عدسیشکل روبهرو هستیم. نیز حتی بر سر فاصله دقیق آن از زمین نیز بحثوجدل هست.
تصاویر جدید تلسکوپ جیمز وب از کهکشان قنطورس ای
صرف نظر از این اختلافات، کهکشان NGC 5128 مملو از شگفتی و رمز و راز است. این کهکشان بسیار فعال که در میان همسایگان نسبتاً نزدیک زمین یک نمونه نادر محسوب میشود، مانند آزمایشگاهی کیهانی است که دانشمندان میتوانند در آن نحوه رشد و تکامل همزمان کهکشانها و سیاهچالهها را بررسی کردن کنند. سیاهچاله مرکزی این کهکشان دائماً درحال بلعیدن مواد اطراف خود است و سپس فورانهای زیادی از انرژی را به بیرون پرتاب میکند که همین امر ساختار کهکشان پیرامون آن را شکل میدهد.
در کنار فعالیتهای کنونی، قنطورس ای زخمهای عمیقی از گذشته را حمل میکند که شواهدی از یک برخورد خشن کهکشانی در حدود دو میلیارد سال پیش هستند. بقایای این درگیری کیهانی همچنان در ساختار و شکل متمایز این کهکشان قابل دیدن است.
سازمانهای ناسا و آژانس فضایی اروپا (ESA) در طول سالیان گذشته بارها با استفاده از تلسکوپ معروف هابل این کهکشان را رصد کردهاند. بااینحال، هابل یک تلسکوپ مبتنیبر نور مرئی است و ناتوان است از میان غبارها و مواد بینستارهای عبور کند تا مناطق مرکزی این کهکشان را ببیند.
از سوی دیگر، تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا که اکنون بازنشسته شده است، میتوانست از میان این غبارها عبور و بخشهای داخلی را رصد کند، اما وضوح آن به قدری نبود که بتواند ستارههای این کهکشان را به صورت تفکیکشده و منفرد نشان دهد.
اکنون تلسکوپ جیمز وب که محصول مشترک ناسا، آژانس فضایی اروپا و آژانس فضایی کانادا (CSA) است، با دوربینهای بسیار پیشرفته و با وضوح فوقالعاده بالای فروسرخ نزدیک (NIRCam) و فروسرخ میانی (MIRI) خود به میدان آمده است.
دوربین فروسرخ میانی جیمز وب توانسته است ساختارهای غباری کهکشان از جمله ویژگی S-شکل را که دانشمندان همیشه درباره آن نظریهپردازی کردهاند، با جزئیاتی خیرهکننده ثبت کند. سؤالاتی درباره اینکه چه چیزی این شکل را ایجاد کرده، آیا سیاهچاله بر آن تأثیر گذاشته یا اینکه نتیجه گذشته پربرخورد کهکشان بوده، همچنان درحال بررسی کردن هستند.
تصویر ثبتشده توسط دوربین فروسرخ نزدیک این تلسکوپ ۱۰ میلیارد دلاری در نگاه اول بسیار نویزدار و دانهدانه به نظر میرسد، اما این ذرات برخلاف نویز دوربینهای معمولی، درواقع مجموعهای متراکم از ستارهها هستند. به لطف وضوح شگفتانگیز جیمز وب، دانشمندان اکنون میتوانند این ستارهها را یکییکی بررسی کردن کنند.
