هر ساله در بسیاری از نقاط جهان، با فرا رسیدن بهار، ساعتها یک ساعت به جلو کشیده میشوند تا ساعات روشنایی روز طولانیتر شود. این تغییر که به ساعت تابستانی معروف است، اگرچه مزایایی مانند صرفهجویی در مصرف انرژی و افزایش فرصت برای فعالیتهای عصرگاهی دارد، هزینههایی نیز برای سلامت بدن با دارد. یکی از جدیدترین این هزینهها، تأثیر آن بر سلامت چشم است.
مطالعات قبلی نشان دادهاند تغییر ساعت بهاره، با از دست دادن یک ساعت خواب، میتواند خطر سکتههای قلبی و مغزی را افزایش دهد. این بار، گروهی از محققان به رهبری دکتر کایل چان از بخش چشمپزشکی دانشگاه نورثوسترن، به سراغ بررسی کردن اثرات این تغییر بر شبکیه چشم رفتند. شبکیه، لایهی حساس به نور در پشت چشم، یکی از فعالترین بافتهای بدن از نظر متابولیک است و دارای شبکهای پیچیده از رگهای خونی میکروسکوپی است.
شبکیه چشم از پرکارترین بافتهای بدن است و اختلال خواب ناشی از تغییر ساعت، با ایجاد التهاب و تغییرات سوختوساز، به رگهای ظریف آن آسیب میزند
پژوهشگران با بررسی کردن پروندههای سلامت بیش از ۱۲٫۶ میلیون داوطلب بزرگسال در یک بازهی زمانی دو ساله، متوجه الگوی جالبی شدند. به ریپورت نیواطلس، در هفتههای پس از تغییر ساعت بهاره (که با از دست دادن یک ساعت خواب همراه است)، خطر ابتلا به دو بیماری مهم چشمی یعنی رتینوپاتی دیابتی تکثیری و دژنراسیون ماکولای وابسته به سن از نوع نئوواسکولار، ۳۰ درصد افزایش یافت. درمقابل، پس از تغییر ساعت پاییزی (که با دریافت یک ساعت خواب اضافی همراه است)، خطر ابتلا به این بیماریها و نیز انسداد ورید شبکیه، به طور قابلتوجهی ۲۰ درصد کاهش نشان داد.
دکتر چان در این باره توضیح میدهد: «این رابطه بسیار جالب است و کاملاً منطقی به نظر میرسد. تحقیقات قبلی نشان دادهاند از دست دادن یک ساعت خواب و به هم خوردن ریتم شبانهروزی بدن، میتواند باعث ایجاد پاسخهای التهابی و اختلالات متابولیک شود. برعکس، دریافت یک ساعت خواب اضافی ممکن است اثر محافظتی داشته باشد.»
بیماریهایی که در مطالعه مورد بررسی کردن قرار گرفتند، از جمله علل مهم کاهش بینایی و نابینایی در افراد مسن هستند. رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو (تکثیری) عارضهی پیشرفتهی دیابت است که در آن رگهای خونی جدید و غیرطبیعی در شبکیه رشد میکنند و میتوانند باعث خونریزی و کاهش شدید بینایی شوند.
دژنراسیون ماکولای وابسته به سن از نوع نئوواسکولار نیز بیماری شایعی در سالمندان است که در آن عروق خونی غیرطبیعی زیر ماکولا (مرکز بینایی شبکیه) رشد میکنند و به تدریج بینایی مرکزی را از بین میبرند. انسداد ورید شبکیه نیز به دلیل انسداد عروق خونی شبکیه رخ میدهد و میتواند باعث کاهش ناگهانی بینایی شود. هر سه این بیماریها با عوامل خطر مشابه با سکتههای قلبی و مغزی مرتبط هستند و شیوع آنها با افزایش سن، رو به رشد است.
تغییر ساعت در پاییز که با دریافت یک ساعت خواب اضافی همراه است، خطر بیماریهای چشمی مورد بررسی کردن را تا ۲۰ درصد کاهش میدهد
دکتر رخسانه میرزا، چشمپزشک و نویسندهی ارشد مطالعه، میگوید: «چون، با در نظر گرفتن اینکه شبکیه یکی از پرکارترین بافتهای بدن از نظر مصرف انرژی و دارای رگهای خونی بسیار ظریف است، این یافته که اختلالات خواب میتواند بر سلامت آن تأثیر بگذارد، دور از انتظار نبود.»
گرچه تأثیر تغییر ساعت بر سلامت چشم قابلتوجه است، اقدامی ساده میتواند تا حدی از این خطر بکاهد: جبران خواب از دست رفته. چون، با در نظر گرفتن اینکه شیوع بیماریهای چشمی مرتبط با افزایش سن در حال افزایش است، توجه به کیفیت خواب و حفظ یک الگوی منظم میتواند گامی مهم در حفظ سلامت بینایی در سالهای سالمندی باشد. دکتر میرزا در نهایت تأکید میکند که یافتهها، اهمیت خواب کافی را بیش از پیش نشان میدهند و شاید بهانهای باشد تا در بهار آینده، کمی زودتر به رختخواب برویم.
پژوهش در ژورنال Scientific Reports منتشر شده است.
![هوش مصنوعی جدید و همهکاره Unitree رباتهای انساننما را هوشمندتر کرد [تماشا کنید]](https://zinext.ir/wp-content/uploads/2026/07/هوش-مصنوعی-جدید-و-همهکاره-Unitree-رباتهای-انساننما-را-هوشمندتر.webp-scaled.webp)
