پژوهشگران در یک کارآزمایی بالینی نشان دادند که یک دوز اسپری بینی حاوی یک ترکیب روان‌گردان که منشأ آن زهر نوعی وزغ است، احتمالاً به کاهش سریع علائم افسردگی کمک می‌کند و اثر آن تا دو ماه باقی می‌ماند. این پژوهش روی افرادی انجام شد که افسردگی متوسط تا شدید داشتند و به داروهای ضدافسردگی پاسخ نداده بودند. بااین‌حال، نتایج اولیه‌اند و هنوز برای استفاده از این روش به‌عنوان درمان معمول افسردگی به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
ماده فعال این اسپری «مبوفوتنین» (Mebufotenin) یا ۵-MeO-DMT نام دارد و یک ترکیب روان‌گردان است که در وزغ بیابان سونورا (Incilius alvarius) پیدا می‌شود. البته در این پژوهش، به‌جای استفاده از زهر طبیعی وزغ، شکل خالص و سنتزشده این ماده را آزمایش کردند.
نتایج کارآزمایی بالینی فاز ۲ب در ژورنال انجمن پزشکی آمریکا (JAMA) منتشر شده است. ۱۹۳ فرد مبتلا به افسردگی متوسط تا شدید در مراکزی در استرالیا، اروپا و آمریکا، در این پژوهش شرکت کردند. این افراد در دوره فعلی افسردگی خود، دو تا پنج داروی ضدافسردگی را امتحان کرده بودند، اما درمان‌ها برایشان مؤثر نبودند.
اثر اسپری بینی بر افسردگی تا هشت هفته ادامه دادن داشت
افراد مبتلا به افسردگی به‌صورت تصادفی یک دوز اسپری بینی حاوی یکی از سه مقدار ۰.۳ و ۸ و ۱۲ میلی‌گرم ماده فعال دریافت کردند. برای جلوگیری از سوگیری، افراد از مقدار دوز خود اطلاع نداشتند. آن‌ها نیز پیش از مصرف، هنگام تجربه اثرات روان‌گردان و پس از آن، کمک روان‌شناختی دریافت کردند.
بیشتر شرکت‌کنندگان حدود دو ساعت پس از دریافت دارو آماده ترک محل درمان بودند؛ یعنی زمانی که اثرات حاد روان‌گردان برطرف شده بود. بهبود علائم افسردگی معمولاً حدود دو روز پس از جلسه آغاز می‌شد و دست‌کم هشت هفته ادامه دادن داشت.
دوزهای ۸ و ۱۲ میلی‌گرمی در مقایسه با دوز ۰.۳ میلی‌گرمی عملکرد بهتری داشتند. امتیاز افسردگی در گروه دریافت‌کننده دوز ۸ میلی‌گرمی به‌طور متوسط ۶.۲ امتیاز و در گروه دریافت‌کننده دوز ۱۲ میلی‌گرمی ۵.۳ امتیاز بیشتر بهبود یافت. پژوهشگران تصمیم گرفتند دوز ۸ میلی‌گرمی را برای مرحله بعدی بررسی کردن کنند؛ زیرا به نظر می‌رسید تعادل مناسب‌تری میان ایمنی و اثربخشی دارد.
بیشتر شرکت‌کنندگان عوارض جانبی خفیف یا متوسطی مانند سردرد، تهوع و درد بینی را تجربه کردند. این عوارض معمولاً سریع برطرف می‌شدند و به همان روز مصرف محدود بودند. بااین‌حال، یک شرکت‌کننده در طول درمان دو حمله شدید پانیک را تجربه کرد.
با وجود نتایج امیدوارکننده، برخی پژوهشگران درباره میزان اثربخشی این روش تردید دارند. «چیترانجان آندراده» (Chittaranjan Andrade)، پژوهشگر روان‌داروشناسی، می‌گوید اثر ضدافسردگی ناقص بود و میانگین بهبود بیماران حدود ۳۰ درصد ریپورت شد.
آندراده در این مطالعه نقشی نداشت، اما اظهارنظر خود را درباره آن در JAMA منتشر کرده است. او نیز اشاره می‌کند که میزان پاسخ به درمان و بهبودی کامل، در مقایسه با مقادیر معمول دیدن‌شده در برخی درمان‌های دیگر، مانند کتامین و درمان با تشنج الکتریکی، کمتر بود.
از سوی دیگر، در این مطالعه افرادی که افکار خودکشی ریپورت کرده بودند، شرکت نداشتند؛ بنابراین هنوز مشخص نیست این روش برای آن‌ها چقدر ایمن یا مؤثر است. پژوهش حاضر نیز اطلاعاتی درباره چگونگی استفاده طولانی‌مدت از این ماده یا ترکیب آن با داروهای ضدافسردگی متداول ارائه نمی‌کند.
در مرحله سوم کارآزمایی بالینی، قرار است دوز ۸ میلی‌گرمی روی گروه بزرگ‌تری از افراد آزمایش و با درمان‌های موجود مقایسه شود. بنابراین، هرچند این اسپری بینی ممکن است گزینه‌ای برای درمان افسردگی سخت‌درمان‌شونده باشد، هنوز نمی‌توان آن را جایگزینی اثبات‌شده برای درمان‌های فعلی دانست.
