دانشمندان احتمالاً یک «تکشاخ کیهانی» پیدا کردهاند؛ سیارهای فراخورشیدی که میتواند دوقلوی زمین باشد، ابعادی مشابه سیاره ما دارد و حتی شاید طول سالهایش با ما برابری کند. این جهان وسوسهانگیز به دور ستارهای میچرخد که شباهت خیرهکنندهای به خورشید دارد. اما چالشی بزرگ نیز سر راه است: دانشمندان هنوز مطمئن نیستند که چنین سیارهای واقعاً در اعماق فضا وجود داشته باشد.
سیارهی احتمالی که فعلاً با نام HD 137010 b شناخته میشود، تنها یک بار خود را در دادههای تلسکوپ فضایی بازنشستهی کپلر نشان داده است. در سال ۲۰۱۷، این تلسکوپ متوجه شد که نور ستارهی HD 137010 برای مدت ۱۰ ساعت کمی کد برنامهر شده است. این ستاره که در فاصله ۱۴۶ سال نوری از ما و در صورت فلکی میزان قرار دارد، از نظر جرم و درخشندگی تنها اندکی از خورشید ضعیفتر است.
بهریپورت ساینتیفیکامریکن، سیگنال مذکور ابتدا توسط داوطلبان پروژهی مشارکت عمومی «کشفگران سیاره» شناسایی شد. دادهها نشان میداد که سیارهی سنگی کوچک در حال عبور از مقابل ستارهاش است؛ پدیدهای که در اصطلاح نجومی به آن گذر یا ترانزیت میگویند. تیمی از ستارهشناسان پس از تحلیلهای پیچیده، ریپورت کشف احتمالی را منتشر کردند.
سیگنال بسیار قدرتمند است و تمام ویژگیهای یک سیاره واقعی را دارد
تایید نهایی جهان سنگی، مأموریتی است که تابهامروز غیرممکن به نظر میرسد. استراتژی کپلر برای شکار سیارات، خیرهشدن طولانیمدت به یک نقطه از آسمان بود تا گذر سیارات را ثبت کند. اما چون نور ستارهها ممکن است به دلایل مختلفی (غیر از وجود سیاره) کاهش یابد، دانشمندان قانونی وضع کردند: برای تایید قطعی یک سیاره کوچک، باید حداقل سه بار عبور آن از مقابل ستاره ثبت شود. متأسفانه نقص فنی در سیستمهای پایداری کپلر باعث شد تلسکوپ زاویه دید خود را تغییر دهد و هر بخش از آسمان را تنها ۸۰ روز زیر نظر بگیرد. تکگذر ثبتشده از HD 137010 b نیز در همین بازهی کوتاه رخ داد.
زمانی که محققان متوجه سیگنال کمیاب شدند، دیگر کار از کار گذشته بود؛ کپلر با اتمام سوخت، بازنشسته شده و در مداری دورافتاده به خواب ابدی فرو رفته بود. جسی کریستینسن، اخترفیزیکد برنامهان مؤسسه فناوری کالیفرنیا، معتقد است که دانشمندان تمام تلاش خود را برای پاک کردن اشتباههای احتمالی انجام دادهاند، اما با تنها یک بار دیدنی گذر، نمیتوان به قطعیت علمی رسید.
اندرو واندربورگ، اخترشناس دانشگاه هاروارد و از نویسندگان مطالعه، میگوید: «همیشه در یک سیگنال واحد احتمال اشتباه هست، اما این مورد خاص، سیگنالی بسیار قدرتمند است و تمام ویژگیهای یک سیاره واقعی را دارد.»
تخمینهای اولیه نشان میدهند که طول سال در این سیاره میتواند بین ۳۰۰ تا ۵۵۰ روز باشد. این بازهی گسترده، جستوجو برای گذرهای بعدی را به کابوس تبدیل میکند. اگر طول سال این سیاره در کرانهی بالای این تخمین باشد، HD 137010 b به جای آنکه «زمین دوم» باشد، احتمالاً ورژنای منجمد و بزرگ از مریخ است که در فاصلهی دوری از ستارهاش قرار دارد.
تایید کشف اکنون بسیار دور از ذهن است. هیچکد برنامهام از تلسکوپهای فعلی کشفگر سیارات، برنامهای برای رصد طولانیمدت این ستاره ندارند. کریستینسن میگوید: «دیدنی دو گذر امیدوارکننده است، اما استاندارد طلایی علم، سه گذر است. هنوز برای روشنکردن موتور فضاپیماها به مقصد این ستاره خیلی زود است.» بااینحال، درخشش و نزدیکی نسبی این ستاره در کهکشان راه شیری، آن را به هدفی وسوسهانگیز برای تلسکوپهای نسل بعدی تبدیل میکند؛ ابزارهایی که شاید بتوانند با تصویربرداری مستقیم، پرده از معمای کیهانی بردارند.
اختصاص تلسکوپهای فضایی چند میلیارد دلاری برای بررسی کردن سیارهای که هنوز در هاله ابهام است، ریسک بزرگی محسوب میشود. بااینحال، واندربورگ معتقد است شفافیت این سیگنال تنها، حتی از برخی سیستمهای سیارهای که چندین بار دیدن شدهاند، قانعکنندهتر است. او میگوید اگر کپلر میتوانست چهار سال به این ستاره خیره بماند، شاید امروز «زمین ۲» دیگر فرضیه نبود، بلکه حقیقتی انکارناپذیر در شناسنامه کیهانی ما به شمار میرفت.
ریپورت یافتهها در نشریهی Astrophysical Journal Letters منتشر شده است.
