دانشمندان پس از گذشت چندین دهه، اکنون در یک قدمی کشف آرامگاه نهایی لونا ۹ قرار دارند؛ فضاپیمایی تاریخی که نام خود را بهعنوان نخستین ساخته دست بشر با فرود نرم روی سطح ماه جاودانه کرد.
نخستین ماهنشین موفق بشر، از مدتها پیش در ماه مفقود شده است. شش دهه پیش، اتحاد جماهیر شوروی با پرتاب لونا ۹ موفق شد برای اولین بار جسمی انسانساخت را بهصورت کنترلشده بر سطح جرمی آسمانی بنشاند، اما مکان دقیق استقرار این کاوشگر تابهامروز همچنان معمایی حلنشده باقی مانده است.
مدارگردهای پیشرفته مانند مدارگرد شناسایی ماه ناسا (LRO) و چاندرایان ۲ هند، تقریباً وجببهوجب خاک ماه را نقشهبرداری کردهاند. این ماهوارهها حتی ردپای دقیق فضانوردان آپولو و مسیر حرکت ماهنوردهای شوروی را با جزئیاتی خیرهکننده ثبت کردهاند، اما لونا ۹ همچنان از دید آنها میگریزد. بدنهی این کاوشگر کوچکتر از آن است که حتی تیزبینترین دوربینهای مداری بتوانند آن را بهراحتی از میان صخرهها و پستیوبلندیهای اطراف تشخیص دهند.
بهریپورت ساینتیفیکامریکن، تحولات جدید نشان میدهد که غیبت طولانی لونا ۹ ممکن است بهزودی به پایان برسد. تیمی از باستانشناسان فضایی از انگلستان، ژاپن و روسیه با استفاده از الگوریتمهای پیشرفته یادگیری ماشین و تحلیل دادههای متنباز، چندین نقطه احتمالی را برای یافتن این گنجینهی فضایی شناسایی کردهاند. محققان امیدوارند بررسی کردنهای دقیقتر فضاپیمای چاندرایان ۲ هند در ماههای پیشرو، این کشف بزرگ را رسماً تایید کند.
شاهکار مهندسی شوروی؛ از شکستهای پیاپی تا اقیانوس توفانها
برنامهی فضایی لونا ۹ بخشی از نسل دوم کاوشگرهای ماه شوروی موسوم به Ye-6 بود که مسیری بسیار دشوار را برای عملیات موفق پیمود. پیش از پیروزی نهایی، ۱۱ پرتاب قبلی این برنامه به دلیل نقص در عملکرد موشکها، شکست بوسترها یا اشتباهی سیستمهای جهتیابی با شکست مواجه شده بود، اما سرانجام در دوازدهمین تلاش، پیروزی حاصل شد. فضاپیمای لونا ۹ در تاریخ ۳ فوریه ۱۹۶۶ میلادی، بر پهنه وسیعی از ماه موسوم به اقیانوس توفانها (Oceanus Procellarum) فرود آمد.
لونا ۹ ثابت کرد که خاک ماه به اندازه کافی برای فرود انسان و فضاپیماهای سنگینتر مستحکم است
فرود لونا ۹، نمونهای درخشان از مهندسی خلاقانه و غیرمتعارف دوران جنگ سرد محسوب میشود. برخلاف ماهنشینهای امروزی که با پایههای تلسکوپی به آرامی روی سطح مینشینند، لونا ۹ در مرحله نهایی فرود، کپسولی کروی و ۱۰۰ کیلوگرمی را از ارتفاع ۵ متری به بیرون پرتاب کرد. این کپسول که درون کیسههای هوای ضربهگیر محصور شده بود، مانند توپ ساحلی روی خاک ماه جهید و پس از توقف، چهار پنل گلبرگمانند خود را برای حفظ تعادل باز کرد. از کل جرم ۱٫۵ تنی که از زمین برخاسته بود، تنها همین کره کوچک جان سالم به در برد تا نخستین دادهها را از سطح ماه مخابره کند.
باتریهای محدود کاوشگر تنها برای سه روز فعالیت دوام آوردند، اما لونا ۹ در همین مدت کوتاه، مأموریت تاریخی خود را به بهترین شکل انجام داد. فضاپیما سه تصویر پانوراما به زمین فرستاد و با اندازهگیری تابشهای محیطی، خط بطلانی بر فرضیات ترسناک آن زمان کشید. پیش از این مأموریت، برخی دانشمندان نگران بودند که سطح ماه پوشیده از لایهای عمیق و سست از گردوغبار باشد که هر جسمی را در خود غرق میکند، اما لونا ۹ ثابت کرد که خاک ماه به اندازه کافی برای فرود انسان و فضاپیماهای سنگینتر مستحکم است.
چالش مختصات؛ اشتباه در میراث عصر فضا
روزنامهی دولتی پراودا در آن زمان مختصات محل فرود را ۷٫۱۳ درجه شمالی و ۶۴٫۳۷ درجه غربی اعلام کرد، اما دقت محاسباتی در رقابتهای فضایی دهه ۶۰ میلادی فاصله زیادی با استانداردهای امروزی داشت.
