شنبه، ۱۳ دی ۱۴۰۴، آسمان شب صحنهی نشان دادن رویدادی تکراری، اما همچنان هیجانانگیز است. تا ساعاتی دیگر، اگر به افق شرقی نگاه کنید، نخستین ماه کامل سال نوی میلادی را خواهید دید که با درخشش خیرهکنندهای خودنمایی میکند.
ماه کامل پیشرو که در فرهنگ برخی از بومیان آمریکا بهدلیل سرمای زمستان و کمیابی غذا، با عنوان «ماه گرگ» شناخته میشود، امسال دارای خصوصیتی متمایز است: این رویداد از نوع ابرماه است؛ یعنی قمر زمین نهتنها در فاز کامل قرار دارد، بلکه در مدار بیضوی خود به نزدیکترین فاصله با ما رسیده و بزرگتر و پرنورتر از همیشه به نظر میرسد.
اگر در ماههای اخیر اخبار علمی زومیت را دنبال کرده باشید، نام ابرماه را زیاد شنیدهاید. درواقع، ابرماه دیماه چهارمین ابرماه متوالی امسال محسوب میشود که در نوع خود اتفاق جالبی است. همانطور که بهنظر میآید، رویدادهای ابرماه آنقدرها ویژه و نادر نیستند، اما برای علاقهمندان به آسمان شب، همواره جذابیت خاص خود را دارند.
ماه امروز در ساعت ۱۶:۵۵ به وقت تهران از زیر خط افق بیرون میآید و با روشنایی تقریباً صددرصد در آسمان خودنمایی میکند. سپس در کل شب و نیمهشب تا پیش از غروب ماه در ساعت ۰۸:۱۴ صبح فردا، میتوانید از تماشای ابرماه در آسمان لذت ببرید.
بهریپورت اسپیسداتکام، آنچه ابرماه امسال را استثنایی میکند، تقارن جذاب کیهانی است. درست همین امشب، زمین در مدارش بهدور خورشید، به نقطه حضیض، یعنی کمترین فاصلهی ممکن با خورشید در طول سال میرسد. حضیض خورشیدی بهطور دقیق، شنبهشب در ساعت ۲۰:۴۵ به وقت ایران رخ میدهد و زمین به فاصلهی تقریباً ۱۴۷٫۱ میلیون کیلومتری از خورشید میرسد.
ماه امشب درست از بالای سر ما عبور میکند و مدت زمان بیشتری در آسمان حضور دارد
نکتهی دیگری که تماشای ماه امشب را برای ساکنان نیمکره شمالی از جمله ایران ویژه میکند، ارتفاع بسیار زیاد آن در آسمان است. چون در زمستان، ماه کامل در نقطه مقابل خورشید قرار میگیرد، امشب ماه بلندترین کمان ممکن را در دل شب طی خواهد کرد و درست مانند خورشید ظهر تابستان، تا بالاترین نقطه آسمان صعود میکند. به زبان سادهتر، امشب ماه فقط بزرگ و روشن نیست، بلکه درست از بالای سر ما عبور میکند و مدت زمان بیشتری در آسمان حضور دارد.
علاوه بر این، نزدیکی زمین به خورشید باعث میشود نور خورشید با شدتی مضاعف به سطح ماه بتابد. ترکیب تابش شدید با فاصلهی کمتر ماه از زمین (۳۶۲,۳۱۲ کیلومتر)، ابرماه امشب را به یکی از درخشانترین تجربههای رصدی تبدیل میکند؛ بهطوریکه این جرم آسمانی در مقایسه با زمانی که در دورترین نقطهی مداری خود قرار دارد، حدود ۱۴ درصد بزرگتر و ۳۰ درصد روشنتر دیده خواهد شد.
زیبایی آسمان امشب تنها به ماه محدود نمیشود. اگر کمی دقت کنید، در دو سوی ماه اجرام درخشانی را خواهید دید که بزم نورانی را تکمیل میکنند. در سمت راست ماه، سیارهی غولپیکر مشتری با ابهت تمام میدرخشد.
در سمت چپ نیز ستارهی سرپیکر پسین (پولوکس) از صورت فلکی دوپیکر حضور دارد. مشتری در این شبها در وضعیت بسیار پرنوری قرار دارد و ترکیب آن با ابرماه، سوژهای بیمثل برای عکاسان و رصدگران آسمان شب فراهم کرده است.
ابرماه امشب، چهارمین و آخرین حلقه از زنجیرهی ابرماههای متوالی است که در ماههای اخیر شاهد آن بودیم. پس از غروب این ماه در صبحگاه فردا، پروندهی ابرماهها برای مدتی طولانی بسته خواهد شد.
برای تماشای ابرماه بعدی، باید صبر داشته باشید؛ زیرا آسمان تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۳ آذر ۱۴۰۵) دیگر میزبان چنین نشان دادنی ناست. پس پیشنهاد میکنیم امشب لباس گرم بپوشید و برای چند دقیقه غرق در تماشای نزدیکترین همسایهی زمین شوید.
