چهارشنبهی هفتهی گذشته، ناسا بهطور رسمی اعلام کرد که مدارگرد ماون از دست رفته است و پروندهی یکی از موفقترین مأموریتهای مطالعهی جو سیاره سرخ را پس از نزدیک به ۱۲ سال بست. بدین ترتیب، گورستان رباتهای مریخ اکنون صاحب عضوی جدید شده است.
پایان مأموریت ماون (مخفف مأموریت تکامل مواد فرار و جو مریخ)، طبق برنامهریزی تیم نبود. ماون در دسامبر گذشته بهطور غیرمنتظره خاموش شد و با وجود تلاشهای مکرر برای برقراری ارتباط، دیگر هیچ پاسخی به زمین نداد. بااینحال، حتی اگر مهندسان میتوانستند این مدارگرد را بهصورت کنترلشده از کار بیندازند، سرنوشت نهاییاش تقریباً همین چیزی میشد که اکنون برایش اتفاق افتاده است.
مایک مورو، مدیر پروژه ماون در مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا در گرینبلتِ مریلند، در کنفرانس خبری چهارشنبه گفت: «برنامهی معمول برای کنارگذاشتن فضاپیما در نهایت مأموریت این بود که آن را در همان مدار عملیاتی رها کنیم تا حدود ۵۰ تا ۱۰۰ سال در آنجا باقی بماند و سپس وارد جو مریخ شود.»
مورو افزود: «بنابراین، فضاپیما اکنون اساساً در وضعیت و مداری قرار دارد که اگر مأموریتش بهطور عادی پایان مییافت نیز تقریباً همینطور میبود.»
و معمولاً این همان اتفاق است که برای مدارگردهای مردهی مریخ رخ میدهد: آنها دههها به گردش خود ادامه دادن میدهند تا سرانجام جو رقیق مریخ آنها را پایین بکشد و بسوزاند. البته اگر خوششانس نباشند، ممکن است خیلی زودتر با یکی از فضاپیماهای دیگر یا با قمرهای مریخ، یعنی فوبوس و دیموس برخورد کنند. بهعنوان مثال، ماون در فوریه ۲۰۱۷ مجبور شد مانوری برای جلوگیری از برخورد احتمالی با فوبوس انجام دهد.
چون، با در نظر گرفتن سابقه طولانی اکتشافات مریخ، احتمال دارد برخی از مدارگردهای قدیمیتر تاکنون سقوط کرده باشند. سپس، به فهرست کوتاهی از مأموریتهای مدارگردی که تاکنون با عملیات موفق به مریخ رسیدهاند، اشاره میکنیم.
- مارینر ۹ (ناسا؛ نوامبر ۱۹۷۱)
- مارس ۲ (اتحاد جماهیر شوروی؛ نوامبر ۱۹۷۱)
- مارس ۳ (اتحاد جماهیر شوروی؛ دسامبر ۱۹۷۱)
- مارس ۵ (اتحاد جماهیر شوروی؛ فوریه ۱۹۷۶)
- وایکینگ ۱ (ناسا؛ ژوئن ۱۹۷۶)
- وایکینگ ۲ (ناسا؛ اوت ۱۹۷۶)
- فوبوس ۲ (اتحاد جماهیر شوروی؛ ژانویه ۱۹۸۹)
- مارس گلوبال سرویر (ناسا؛ سپتامبر ۱۹۹۷)
- مارس اودیسی (ناسا؛ اکتبر ۲۰۰۱)
- مارس اکسپرس (آژانس فضایی اروپا؛ دسامبر ۲۰۰۳)
- مدارگرد شناسایی مریخ یا MRO (ناسا؛ مارس ۲۰۰۶)
- مأموریت مدارگرد مریخ (هند؛ سپتامبر ۲۰۱۴)
- ماون (ناسا؛ سپتامبر ۲۰۱۴)
- مدارگرد ردیابی گازهای کمیاب اگزومارس یا TGO (آژانس فضایی اروپا؛ اکتبر ۲۰۱۶)
- مدارگرد مریخی امید (امارات؛ فوریه ۲۰۲۱)
- تیانون ۱ (چین؛ فوریه ۲۰۲۱)
درحالحاضر، تنها مارس اودیسی، مارس اکسپرس، مدارگرد شناسایی مریخ، مدارگرد اگزومارس، امید و تیانون ۱ همچنان فعال هستند؛ بدین معنی که گورستان مداری مریخ احتمالاً تا ۱۲ جسد را در خود جای داده است. بااینحال، چون ردیابی فضاپیماهای خاموش در مدار مریخ دشوار است، بهطور دقیق نمیدانیم کد برنامهام یک هنوز در حال گردش به دور این سیارهاند.
گورستان مداری مریخ احتمالاً تا ۱۲ جسد را در خود جای داده است
روی سطح مریخ هم یک گورستان هست. از میان رباتهایی که در حال دفنشدن توسط خاک سرخ و بادخیز مریخ هستند، میتوان به مریخنوردهای اسپیریت و آپورچونیتی، هلیکوپتر اینجنیویتی، مریخنشین پثفایندر (همان فضاپیمایی که مارک واتنی در کتاب و فیلم «مریخی» پیدا و از آن استفاده میکند) و ژورونگ، مریخنورد مأموریت تیانون ۱ چین، اشاره کرد.
امروزه تنها دو کاوشگر سطحی مریخ هنوز فعالاند: مریخنوردهای کیوریاسیتی و پرسویرنس ناسا که بهترتیب در اوت ۲۰۱۲ و فوریه ۲۰۲۱ فرود آمدند.
اما در نهایت، بد نیست قدردان ماون باشیم. دادههای این فضاپیما به دانشمندان کمک کرد تا بهتر بفهمند مریخ چگونه از دنیایی نسبتاً گرم و مرطوب به بیابان یخزدهای تبدیل شد که امروز میشناسیم.
دگرگونی سیاره سرخ به این دلیل رخ داد که بخش عمدهی جو ضخیم این سیاره بهتدریج از دست رفت. (اکنون چگالی هوای مریخ تنها حدود یک درصد چگالی هوای زمین در سطح دریاست.) به لطف ماون، اکنون میدانیم که تحلیل جو مریخ عمدتاً بهوسیله باد خورشیدی و بین ۴٫۲ تا ۳٫۷ میلیارد سال پیش اتفاق افتاد؛ تقریباً همزمان با دورانی که حیات تازه روی زمین در حال شکلگیری بود.
