با افزایش آمار ابتلا به اضطراب، استرس و افسردگی در سراسر جهان، نظرسنجی جدیدی نشان میدهد که شمار چشمگیری از مردم با وجود داشتن دغدغه درباره کیفیت توصیهها، برای دریافت حمایتهای روانی به چتباتهای هوش مصنوعی روی آوردهاند.
براساس ریپورت جدید شرکت بیمه سلامت AXA و مؤسسه تحقیقات بازار IPSOS، از هر ۱۰ نفر، بیش از ۶ نفر سؤالات خود در حوزه سلامت روان را با هوش مصنوعی پیگیری میکنند؛ این درحالی است که ۴۵ درصد از این یوزران از مشاورههای دریافتشده ناراضی هستند.
این نظرسنجی با نام «ریپورت سلامت ذهن» (Mind Health Report) نشان میدهد که ۶۸ درصد از مردم جهان به نوعی با سطوح مختلف اضطراب، استرس یا افسردگی دستوپنجه نرم میکنند. این آمار در میان جوانان ۱۸ تا ۲۴ ساله به شکل نگرانکنندهای افزایش یافته و به ۸۵ درصد میرسد. این مطالعه با تحلیل مصاحبههای انجامشده با ۱۹,۰۰۰ فرد بالغ در بازه سنی ۱۸ تا ۷۵ سال در ۱۸ کشور جهان بین ۱۲ ژانویه تا ۱۶ فوریه سال ۲۰۲۶ انجام شده است.
پژوهشگران دریافتهاند که ۴۶ درصد از مردم با مشکلات روحی شدید روبهرو هستند و ۶۵ درصد از شرکتکنندگان، احساس «دلمردگی و غمگینی» را تجربه کردهاند.
چالشهای استفاده از هوش مصنوعی برای سلامت روان و افزایش انزوای نسل جوان
طبق یافتههای این ریپورت، جوانان ۱۸ تا ۲۴ ساله بیشترین آسیبهای روحی را متحمل میشوند. حدود ۴۳ درصد از این گروه سنی به اضطراب، استرس یا افسردگی در سطوح شدید و حاد مبتلا هستند که این میزان تقریباً دو برابر میانگین جهانی (۲۶ درصد) است.
«خالد الشارانی»، مدیر بخش سلامت و پیشگیری در AXA، معتقد است که باید وضعیت این نسل به دقت رصد شود. او در گفتگو با رسانهها اعلام کرد:
«بدون شک نیاز به مطالعات بیشتری هست، اما بهسادگی میتوان درک کرد که استفاده بیش از حد از نشان دادنگرها و وابستگی به فناوری، انزوا و تنهایی بیشتری را برای نسل جوان رقم زده است.»
بررسی کردنها نشان میدهد افراد بهطور میانگین (بدون احتساب زمان کاری، تحصیلی و فعالیتهای آخر هفته) روزانه ۵.۱ ساعت از وقت خود را پای نشان دادنگرها میگذرانند. این میزان در کشورهای تایلند و فیلیپین به ۶.۴ ساعت و در ژاپن و سوئیس به ترتیب به ۴.۲ و ۴.۱ ساعت میرسد. حدود ۶۶ درصد از پاسخدهندگان تایید کردهاند که این موضوع کیفیت خواب، تمرکز و فعالیت بدنی آنها را تحت تأثیر قرار داده و برای ۳۹ درصد نیز این تأثیرات شدید بوده است.
«سوفی مورین»، مدیر امور عمومی IPSOS، اشاره میکند که بیش از یکسوم مردم اعتراف کردهاند استفاده از نشان دادنگرها باعث افزایش انزوای اجتماعی آنها شده است.
به گفته محققان، وجود موانعی چون هزینههای سنگین و کمبود وقت، اجازه دسترسی به مراقبتهای حرفهای را دشوار کرده است؛ بهطوری که ۴۳ درصد از افراد مبتلا به مشکلات روحی، در ۱۲ ماه گذشته هیچ کمک تخصصی دریافت نکردهاند و بیش از یکچهارم آنها معتقد بودهاند نیازی به پیگیری پزشکی ندارند.
در این میان، ۶۳ درصد از شرکتکنندگان به راهکارهای خودکنترلی از جمله ورزش، گفتگو با خانواده و چتباتهایی مثل ChatGPT یا جمینای روی آوردهاند. نیز ۳۸ درصد اعلام کردهاند که به سکوی نرمافزاریهای هوش مصنوعی بیش از متخصصان سلامت روان اعتماد دارند، هرچند کیفیت پاسخها رضایتبخش نبوده است.
الشارانی تأکید میکند که نباید هوش مصنوعی را یک پدیده کاملاً منفی جلوه داد، چرا که این ابزار بهصورت رایگان و شبانهروزی در دسترس افرادی است که در ساعات پایانی شب احساس تنهایی و بیقراری میکنند. بااینحال، او هشدار میدهد که مدلهای عمومی مانند چتباتهای متداول برای این کار ساخته نشدهاند و تکیه بر آنها مانند مشورت با دوستی است که اطلاعات محدودی دارد، نه یک پزشک متخصص. برای مثال، اگر یک نوجوان درباره تپش قلب ناشی از اضطراب از هوش مصنوعی بپرسد، سیستم ممکن است ۲۰ علت خطرناک را ردیف کند که خود باعث تشدید استرس او میشود.
کارشناسان معتقد هستند سکوی نرمافزاریهای هوش مصنوعی باید به ابزارهای نظارتی و حفاظتی مجهز شوند تا علائم هشداردهنده حاد را شناسایی کرده و یوزر را به متخصصان پزشکی ارجاع دهند.
