مطالعه جدیدی که در نشریه نیچر منتشر شده، نشان میدهد نرخ چاقی در بسیاری از کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط طی چهار دهه گذشته بهطور مداوم افزایش یافته، درحالیکه این روند در کشورهای ثروتمند عمدتاً ثابت بوده است. پژوهشگران میگویند این یافتهها نشان میدهد که نباید چاقی را یک «همهگیری جهانی» واحد دانست؛ زیرا در مسیر بروز آن میان کشورها، گروههای سنی و جنسیتهای متفاوت شکافهای چشمگیری دیده میشود.
به ریپورت یورونیوز، این تحقیق توسط گروهی با عنوان «NCD Risk Factor Collaboration» انجام شده که شامل نزدیک به دوهزار دانشمند از سراسر جهان میشود. اساس مطالعه نیز دادههای بیشتر از چهار هزار مطالعه جمعیتمحور بوده که قد و وزن بیش از ۲۳۲ میلیون نفر در ۲۰۰ کشور را بین سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ بررسی کردن کردهاند.
تعریف چاقی در این تحقیق نیز مطابق استانداردهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) تعیین شده است. برای بزرگسالان، شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از ۳۰ چاقی و بازه ۲۵ تا ۲۹.۹ اضافهوزن محسوب میشود. در کودکان و نوجوانان ۵ تا ۱۹ ساله نیز چاقی زمانی تعریف میشود که BMI آنها بیش از دو انحراف معیار بالاتر از استانداردهای رشد WHO باشد.
روند چاقی جهانی در طول تاریخ
براساس این نتایج، روند افزایش چاقی کودکان در بیشتر کشورهای ثروتمند از دهه ۱۹۹۰ کند شده و در میانه دهه ۲۰۰۰ به ثبات رسیده است. دانمارک از نخستین کشورهایی بوده که از سال ۱۹۹۰ به این ثبات رسید. سپس، کشورهایی مانند فرانسه، ایتالیا و پرتغال طی دهه ۲۰۱۰ نشانههایی از کاهش ملایم و قابلتوجه چاقی کودکان را ریپورت کردهاند. در بزرگسالان نیز این ثبات معمولاً با حدود یک دهه تأخیر نسبت به کودکان رخ داده است.
در اروپای غربی، نرخ چاقی بزرگسالان در سال ۲۰۲۴ معمولاً کمتر از ۲۵ درصد بوده و مثلاً در فرانسه تنها به ۱۱ درصد میرسد؛ وضعیتی که تفاوت زیادی با کشورهای انگلیسیزبان ثروتمند دارد. در بریتانیا، کانادا و آمریکا، نرخ چاقی بزرگسالان بین ۲۵ تا ۴۳ درصد ثبت شده است.
اما در بخش بزرگی از کشورهای درحالتوسعه، وضعیت بهکلی متفاوت است. در بخشهای وسیعی از آفریقای جنوب صحرا، جنوب و جنوبشرقی آسیا، آمریکای لاتین و جزایر اقیانوس آرام، روند چاقی همچنان روبهافزایش است و در برخی کشورها شتاب این رشد حتی بیشتر شده است. طبق این ریپورت، در سال ۲۰۲۴ نرخ چاقی کودکان در ۳۶ کشور برای دختران و در ۳۵ کشور برای پسران با شتابی بیش از نیم درصد در سال افزایش یافته است. بیشترین شتاب رشد چاقی دختران در کشورهای تونگا و ساموآ و در پسران در پرو دیده شده است.
کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام از شدیدترین نمونهها محسوب میشوند. در تونگا و جزایر کوک، بیش از ۶۵ درصد بزرگسالان اکنون چاق محسوب میشود. حتی کشورهایی که در گذشته چاقی در آنها بسیار نادر بوده، مانند اتیوپی، رواندا و بنگلادش، با افزایش محسوس نرخهای چاقی روبهرو شدهاند.
به گفته پژوهشگران، هیچ عامل واحدی ناتوان است تفاوتهای جهانی را توضیح دهد. اجازه دسترسی به غذاهای فوقفرآوریشده، تغییر الگوهای فعالیت بدنی، سطح درآمد و نوع واکنش سیستمهای سلامت از عوامل تأثیرگذار هستند. نیز سیاستهای عمومی، مانند مالیات بر شکر، از معدود اقداماتی بودهاند که اثر قابل اندازهگیری هرچند محدود بر کاهش چاقی در سطح جمعیت داشتهاند.
این ریپورت تأکید میکند که هر کشور باید برنامههای متناسب با شرایط خود طراحی کند؛ برنامههایی که بهویژه افراد با درآمد و تحصیلات پایینتر را در اجازه دسترسی به تغذیه سالم، فعالیت بدنی و استفاده از خدمات درمانی مناسب حمایت کنند. نویسندگان نیز اشاره کردهاند که داروهای کاهش وزن میتوانند به ابزار مهمی در کنترل چاقی تبدیل شوند، اما هزینههای بسیار متغیر آنها مانعی جدی برای استفاده گسترده ایجاد کرده و ممکن است نابرابریها را تشدید کند.
