چین آن‌قدر در بیابان تکله‌مکان درخت کاشته که این منطقه به مخزن کربن تبدیل شده است

برای مقابله با روند بیابان‌زایی، چین در سال ۱۹۷۸ پروژه‌ای بسیار بزرگ به نام «برنامه کمربند حفاظتی سه شمال» را آغاز کرد که بیشتر با نام «دیوار سبز بزرگ» شناخته می‌شود. هدف این پروژه کاشت میلیاردها درخت در حاشیه بیابان‌های شمال چین، به‌ویژه تکله‌مکان و گُبی، تا سال ۲۰۵۰ بود. تاکنون بیش از ۶۶ میلیارد درخت در شمال چین کاشته شده است. البته هنوز میان کارشناسان اختلاف نظر هست که آیا این پروژه توانسته تعداد طوفان‌های شن را به‌طور چشمگیری کاهش دهد یا نه.

در سال ۲۰۲۴ چین اعلام کرد حلقه پوشش گیاهی اطراف صحرای تکله‌مکان تکمیل شده است. به گفته پژوهشگران، این اقدام باعث تثبیت تپه‌های شنی شده و نیز پوشش جنگلی کل کشور را از حدود ۱۰ درصد در سال ۱۹۴۹ به بیش از ۲۵ درصد امروز رسانده است.

اکنون یافته‌های علمی تازه نشان می‌دهد پوشش گیاهی گسترده‌ای که در حاشیه تکله‌مکان ایجاد شده، دی‌اکسیدکربن بیشتری نسبت به مقداری که خود بیابان آزاد می‌کند، از جو جذب می‌کند؛ بدین معنی که منطقه در حال تبدیل شدن به مخزن پایدار کربن است.

برای رسیدن به این نتیجه، پژوهشگران داده‌های زمینی مربوط به انواع پوشش گیاهی و نیز داده‌های ماهواره‌ای ۲۵ سال گذشته را بررسی کردن کردند. این داده‌ها شامل اطلاعاتی درباره بارش، میزان پوشش گیاهی، شدت فتوسنتز و جریان دی‌اکسیدکربن در منطقه بود. آن‌ها نیز از سامانه «ردیاب کربن» سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا استفاده کردند که منابع و مخازن کربن‌دی‌اکسید را در سراسر جهان مدل‌سازی می‌کند.

نتایج پژوهش که ۱۹ ژانویه در مجله علمی PNAS منتشر شد، نشان می‌دهد پوشش گیاهی در حاشیه بیابان به‌طور پیوسته در حال افزایش بوده و هم‌زمان جذب دی‌اکسیدکربن نیز بیشتر شده است. از نظر زمانی و مکانی، این روند دقیقاً با اجرای پروژه دیوار سبز بزرگ هم‌خوانی دارد.

در طول دوره بررسی کردن، میزان بارش در فصل مرطوب بیابان حدود ۲٫۵ برابر فصل خشک بوده و به‌طور متوسط ماهانه ۱۶ میلی‌متر باران ثبت شده است. همین مقدار نسبتاً کم بارش هم برای رشد گیاهان در حاشیه بیابان کافی بوده است. افزایش پوشش گیاهی باعث افزایش فتوسنتز شده و پس مقدار کربن‌دی‌اکسید موجود در هوای بالای بیابان از ۴۱۶ قسمت در میلیون در فصل خشک به ۴۱۳ قسمت در میلیون در فصل مرطوب کاهش یافته است.

پژوهش‌های قبلی نیز احتمال داده بودند که تکله‌مکان ممکن است مخزن کربن باشد، اما تمرکز آن‌ها بر کربنی بود که شن‌های بیابان جذب می‌کنند. مشکل اینجاست که شن‌ها مخزن پایداری نیستند، زیرا افزایش دما می‌تواند باعث آزاد شدن دوباره کربن‌دی‌اکسید از میان شن‌ها شود. در مقابل، پوشش گیاهی با فتوسنتز کربن را در بافت‌های خود ثبت می‌کند و پس روش پایدارتر و مطمئن‌تری برای جذب کربن محسوب می‌شود.

به گفته پژوهشگران، هرچند تبدیل کامل تکله‌مکان به مخزن کربن فقط در حاشیه آن رخ داده، همین موضوع نشان می‌دهد تبدیل بیابان‌ها به مناطق جذب‌کننده کربن امکان‌پذیر است. هنوز مشخص نیست این پروژه تا چه حد می‌تواند روند بیابان‌زایی را کند کند، اما نقش آن به‌عنوان مخزن کربن می‌تواند الگویی مهم برای سایر مناطق خشک جهان باشد.