یوجین روشال؛ خالق نابغه‌ WinRAR که با یک نرم‌افزار آزمایشی دنیا را تسخیر کرد

در دنیای پرهیاهوی سیلیکون‌ولی، جایی که بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها برای دیده‌شدن در شبکه‌های اجتماعی و جلد مجلات با هم رقابت می‌کنند، مردی حضور دارد که خلاف جهت آب شنا می‌کند. یوجین روشال (Eugene Roshal)، خالق نرم‌افزار محبوب WinRAR، قهرمان گمنام دنیای نرم‌افزار است که با تکیه‌بر نبوغ فنی و یک استراتژی تجاری عجیب، نام خود را در تاریخ ماندگار کرد.

نام فرمت فشرده‌سازی RAR که سال‌ها است همراه همیشگی فایل‌های حجیم شده، مخفف ساده‌ای از نام خالق آن به‌علاوه‌ی عبارت «آرشیو» (Roshal Archive) است.

روشال در اوایل دهه‌ی ۹۰ میلادی، زمانی که رایانه‌های شخصی هنوز پدیده‌ای نوظهور بودند، یکی از قدرتمندترین الگوریتم‌های فشرده‌سازی تاریخ را نوشت. او در حالی که جهان درگیر قانون ارتباط‌های پیچیده بود، روی بهینه‌سازی و بازیابی داده‌ها تمرکز کرد؛ ویژگی‌هایی که هنوز هم WinRAR را به ابزاری کم‌رقیب تبدیل می‌کنند.

شاید بزرگ‌ترین شوخی یا هوشمندانه‌ترین حرکت تجاری در دنیای نرم‌افزار، مدل لایسنس WinRAR باشد. همه‌ی ما با آن پنجره‌ی پاپ‌آپ معروف روبه‌رو شده‌ایم که می‌گوید: «دوره‌ی ۴۰ روزه آزمایش شما تمام شده است، لطفا لایسنس بخرید.» اما نکته اینجا است که نرم‌افزار پس از بستن این پنجره، همچنان با تمام قدرت به کار خود ادامه دادن می‌دهد.

شرکت سازنده‌ی Winrar اعلام کرده است این نرم‌افزار بیش از ۵۰۰ میلیون یوزر در سراسر جهان دارد؛ عددی که نشان‌دهنده‌ی گستره‌ی نفوذ آن است، هرچند جزئیات دقیق به‌صورت عمومی منتشر نمی‌شود.

فشرده‌سازی فایل‌ها در اصل، هنرِ تبدیل «تکرار» به «الگو» است. فرمت‌هایی مانند RAR و ۷z از روش‌های «فشرده‌سازی بدون اتلاف» (Lossless Compression) استفاده می‌کنند؛ یعنی پس از استخراج فایل، داده‌ها دقیقاً به همان شکل اولیه بازمی‌گردند و هیچ جزئیاتی از فایل‌ها کم نمی‌شود، حتی یک بیت.

هسته‌ی ‌این فرایند معمولاً بر پایه‌ی الگوریتم‌های خانواده‌ی LZ مانند LZ77 و مشتقات آن بنا شده است. این الگوریتم‌ها به‌جای ثبت‌سازی چندباره‌ی داده‌های تکراری، یک ورژن را در «دیکشنری» نگه می‌دارند و در دفعات بعدی تنها به محل آن اشاره می‌کنند. به بیان ساده، اگر رشته‌ای از داده قبلاً دیده شده باشد، سیستم به‌جای تکرار آن، می‌گوید: «همان داده‌ای که چند بایت قبل‌تر ثبت شده است را دوباره استفاده کن.»

در ورژن‌های جدید فرمت RAR که توسط یوجین روشال طراحی شده، ترکیبی از دیکشنری‌های پویا، تکنیک‌های پیش‌بینی داده و روش‌های آماری برای افزایش نرخ فشرده‌سازی به کار می‌رود. در مقابل، فرمت ۷z که عمدتاً از الگوریتم LZMA یا LZMA2 بهره می‌برد، با استفاده از پنجره‌های جست‌و‌جو بزرگ‌تر و مدل‌سازی آماری پیشرفته‌تر، در بسیاری از سناریوها به نسبت فشرده‌سازی بالاتری دست پیدا می‌کند. البته این فشرده‌سازی بیشتر در ۷z، معمولاً با مصرف بیشتر حافظه و زمان پردازش همراه است.

اما اگر بخواهیم به خالق وین‌رر برگردیم، باید بگوییم که یوجین روشال به چندین دلیل یک نخبه‌ی متفاوت در دنیای فناوری است. او با دوری آگاهانه از کانون توجه رسانه‌ها و فضای پرزرق‌وبرق سیلیکون‌ولی، ثابت کرد که برای ساختن یک امپراتوری دیجیتال، نیازی به برندینگ شخصی یا حضور در کنفرانس‌های بزرگ نیست و تمرکز بر خود محصول می‌تواند به تنهایی ضامن عملیات موفق باشد.

در حالی که بسیاری از نرم‌افزارهای معاصر با تبلیغات و ابزارهای اضافی پر شده‌اند، WinRAR در طول سه دهه اصالت و سادگی خود را حفظ کرده است.

البته نباید فراموش کرد که در میدان رقابت امروز، فرمت‌های مدرنی مانند ۷z ظهور کرده‌اند که طبق آمارهای فنی، در بسیاری از موارد نرخ فشرده‌سازی بهتری نسبت به RAR ارائه می‌دهند و به لطف ماهیت متن‌باز خود، جایگاه ویژه‌ای میان یوزران پیدا کرده‌اند؛ با این حال، پیروزی نهایی روشال در این است که محصول او فراتر از یک ابزار ساده، به بخشی از فرهنگ و استانداردهای جدایی‌ناپذیر دنیای محاسبات تبدیل شد و ثابت کرد که گاهی سکوت و پایداری بر کیفیت، برنده‌‌ی واقعی میدان است.

نظر شما چیست؟ آیا از WinRAR استفاده می‌کنید؟