روند زمانی نشان میدهد موج نخست توجه در تاریخ دهم دیماه آغاز شده و در ۱۹ دی به اوج خود رسیده است؛ جایی که حجم محتوا زیاد شده و به میلیونها پست در شبکههای اجتماعی رسید. پس از آن افتی نسبی رخ داده، که قاعدتا متاثر از قطعی گسترده اینترنت و اجازه دسترسی نداشتن یوزران ایرانی به اینترنت جهانی بوده است.
شاید پس از ۱۹ دیماه به دلیل اختلال در اجازه دسترسی و سایر مسائل حجم محتوای منتشرشده یوزران کمتر شده باشد اما نکته مهم این است که این موضوع تا به امروز هرگز از کانون توجه یوزران خارج نشده و حتی در نیمه دوم بهمنماه با یک جهش تازه دوباره کمی اوج گرفته است. الگوی ترسیمشده توسط لایفوب از رفتار یوزران نشان میدهد موضوع اعتراضات محور مستمر در گفتوگوی آنلاین یوزران ایرانی و محتوای منتشرشده توسط آنها بوده است.
قطعی اینترنت؛ مسالهای فراتر از یک اختلال فنی
«قطعی اینترنت» دومین محور پررنگبندی در این بازه زمانی بوده و از روز شنبه، ۲۰ دیماه تا اوایل بهمن بخشی از محتوایی بوده که یوزران در اینترنت منتشر کرده یا دربارهاش گفتوگو کردهاند. بیشترین واکنشها نسبت به موضوع قطع اینترنت در شبکه اجتماعی ایکس رخ داده نزدیک به ۶۰ درصد محورهای گفتوگوی یوزران به این موضوع مربوط بوده است.
نزدیک به ۵۰ درصد از مباحث منتشرشده در نوتیفیکیشنرسان بومی ایتا نیز مربوط به وقوع یا عدم «وقوع جنگ آمریکا و ایران» بوده و همین مبحث در تلگرام سهمی بیش از ۳۵ درصد داشته است. گفتنی است که اوج مکالمههای مرتبط با جنگ در روزهای اول و دوم بهمن شکل گرفته. البته پس از گذشت مدتی، از نیمه دوم بهمن اوج بحثها در فضای مجازی از «جنگ» به «مذاکرات» ایران و آمریکا تغییر پیدا کرده است.
حضور پررنگبندی این موضوعات در محتوای آنلاین یوزران ایرانی نشان میدهد زیرساخت ارتباطی در شرایط بحران، خود می تواند به یک بحران اجتماعی تبدیل شود و بهصورت مستقیم در کانون توجه عمومی قرار میگیرد و بیم جنگ ایران و آمریکا نیز در بین یوزران داخلی و خارجی بهشدت حس شده است.
جنگ یا مذاکره؛ سایه سنگین تنش ژئوپلیتیک
موضوعهای مرتبط با «جنگ»، «تنش آمریکا و اسرائیل با ایران» و نیز «مذاکره» سومین خوشه اصلی توجه را شکل دادهاند. سهم کلی موضوع «جنگ» از کل محتوای داغ در این بازه زمانی بالا بوده و سومین مبحث کلی جامعه ایران در فضای مجازی را تشکیل داده است.
به علاوه، موضوع «مذاکره» ایران و آمریکا نیز مورد توجه یوزران قرار گرفته و نزدیک به ۱۰ درصد از مباحث ایتا و ۱۵ درصد از پستهای تلگرام و کمی بیشتر از ۴ درصد از پستهای منتشرشده در توییتر درباره این موضوع بوده است.
اقتصاد؛ حضوری مستمر
در حالی که مسائل اقتصادی همچنان در گفتوگوها و محتواهای منتشرشده توسط یوزران جریان داشته اما سهم آنها از توجه یوزران نسبت به سه موضوع اصلی کمتر بوده است.
موضوع «قیمت طلا و کالاهای اساسی و نرخ ارز» اواسط دیماه بحث اصلی یوزران در اینترنت بوده و صدها هزار پست در این مورد منتشر شده است. ۸ درصد پستها در تلگرام مربوط به این موضوع بوده، سهم ایتا در این مورد نزدیک به ۴ درصد بوده است و در توییتر نیز ۲ درصد توییتها مربوط به این موضوع بوده است.
این دادهها نشان میدهد در دورههای تنش چندلایه، توجه عمومی به سمت موضوعهای ایمنیی و ارتباطی میرود و مسائل معیشتی، با وجود اهمیت ساختاری، سهم کمتری از موج لحظهای توجه دریافت میکنند.
بهصورت کلی، بیش از ۸۰ درصد محتواهای فضای آنلاین از آغاز زمستان ۱۴۰۴ تا به امروز «اعتراضات»، «قطعی اینترنت» و «جنگ» بوده است. در این میان، دادههای لایفوب نشان میدهد اعتراضات محور اصلی را تشکیل داده، قطعی اینترنت به مسالهای اجتماعی تبدیل شده و جنگ بهعنوان عامل اضطراب ژئوپلیتیک موجهای شدید اما نوسانی به راه انداخته است.
آنچه در این میان برجسته است، تداوم گفتوگو و تولید محتوا درباره موضوعهایی است که به شکل مستقیم با ایمنی، ارتباط و آینده سیاسی کشور گره خوردهاند؛ گفتوگوهایی که حتی با محدودیتهای شدید اینترنتی و نظارتهای دوچندان، از فضای آنلاین پاک کردن نشدهاند.
