ادر سال ۲۰۲۳، دانشمندان لایهای از غبار بسیار ریز را در محل برخورد سیارک پیدا کردند. براندون جانسون، دانشمند دانشگاه پردو، به این فکر افتاد که این غبارها در واقع همان بخار سنگی هستند که به جای تبدیل شدن به قطرات شیشهای، به صورت غبار در هوا باقی ماندهاند. او میگوید: «وقتی اثر این غبارها را در جو در نظر گرفتیم، فهمیدیم که شرایط به گونهای بوده که تقریباً همهی موجودات زنده در همان یکی دو ساعت اول از بین رفتهاند.»
به نوشته ارزتکنیکا، مدلهای جدید نشان میدهند غبارها، مانند پوششی ضخیم عمل کردند و گرمای تابشی حاصل از برخورد را در نزدیکی سطح زمین به دام انداختند. درنتیجه، موجودات زنده در معرض ۱۷ برابر مقدار کشندهی پرتوهای حرارتی برای انسان قرار گرفتند. این یعنی حتی دایناسورهای با پوست کلفت هم دچار سوختگی شدید شده و بر اثر گرمازدگی میمردند. گرما به قدری شدید بود که علفها، گلسنگها و سوزنهای کاج را شعلهور کرد و آتشسوزیهای عظیمی را به دنبال داشت.
دکتر جانسون در توضیح این فاجعه میگوید: «انرژی عظیم برخورد باید به جایی میرفت و در نهایت به گرما تبدیل شد. ابر غبار هم مثل یک پتو، این گرما را در نزدیکی سطح زمین حبس کرد و عملاً سطح زمین و همهی موجودات روی آن را کباب کرد.»
ماجرای غبار به همین جا ختم نشد. ابر غبار عظیم، سالها و یا شاید دههها، جلوی نور خورشید را گرفت و زمستانی هستهای را بر زمین حاکم ساخت. در چنین شرایطی، دایناسورهایی که از نخستین ساعات جان سالم به در برده بودند، به ناچار از گرسنگی تلف شدند، زیرا گیاهان دیگر نمیتوانستند فتوسنتز کنند.
خطر غبار فقط به گرمای کُشنده محدود نبود بلکه خود غبار هم تهدیدی دائمی برای موجودات زنده بود. این ذرات با قطر حدود ۲٫۵ میکرون، دقیقاً به اندازهی ذرات دود ناشی از آتشسوزیهای جنگلی هستند.
دکتر الکساندریا جانسون از دانشگاه پردو توضیح میدهد: «این ذرات آنقدر ریز هستند که به راحتی وارد ریهها و حتی جریان خون میشوند. پس حتی اگر موجودی از حرارت اولیهی کبابکننده جان سالم به در ببرد، باز هم احتمال داشت که بعداً بر اثر تنفس این غبارها بیمار شود یا عوارض طولانیمدت داشته باشد. اما وقتی شتاب وقوع فاجعه را مقایسه میکنید، حرارت کشنده خیلی سریعتر از اثرات تنفسی عمل میکرد؛ یعنی موجودات زنده ابتدا کباب میشدند و بعد نوبت به خفگی و بیماری میرسید!»
غبارهای ریز حاصل از برخورد، مانند پتویی گرمایی عمل کردند و سطح زمین را به تنوری داغ تبدیل کردند
یافتههای جدید نیز به یکی از سوالات داغ دیگر در این باره پاسخ میدهد. برخی دانشمندان معتقد بودند فورانهای آتشفشانی عظیم عامل اصلی این انقراض بوده و برخورد سیارک نقش ضربهی نهایی را ایفا کرده است. اما مطالعه مورد بحث به وضوح نشان میدهد برخورد سیارک و به دنبال آن ابر غبار، به تنهایی میتوانسته چنین فاجعهای را رقم بزند و نقش فورانهای آتشفشانی را در این رویداد خاص، کماهمیتتر از آن چیزی که تصور میشد، معرفی میکند.
پژوهش، پرده از یکی از مرگبارترین ساعات تاریخ زمین برداشته و نقش غبار را به عنوان بازیگر اصلی این فاجعهی جهانی به تصویر میکشد. داستان انقراض دایناسورها دیگر فقط یک برخورد سیارکی نیست، بلکه روایتی از کباب شدن، آتشسوزی، زمستان هستهای و خفگی است که همگی در یک چشم برهم زدن و توسط غباری از دل آسمان رقم خوردند.
پژوهش در ژورنال Journal of Geophysical Research: Biogeosciences منتشر شده است.
