اگر تا امروز فکر میکردید «جعبهسیاه» هواپیما واقعاً یک جعبهی سیاهرنگبندی است، وقت آن رسیده این تصور را کنار بگذارید. تجهیزاتی که با این نام شناخته میشوند، معمولاً نارنجی روشن یا نارنجی متمایل به زرد هستند؛ رنگبندیی که عمداً برای پیداکردن سریعتر آنها پس از سقوط هواپیما انتخاب شده است.
مقررات هوانوردی آمریکا مشخصاً استفاده از نارنجی یا زرد روشن و نوارهای بازتابنده را برای محفظهی ثبتکنندههای پرواز الزامی کرده است.
اصطلاح «جعبهسیاه» در واقع نام عمومی دو سیستم مهم است: ثبتکنندهی اطلاعات پرواز (FDR) که پارامترهای مختلف عملکرد هواپیما را ثبت میکند و ثبتکنندهی صدای کابین خلبان (CVR) که صداهای داخل کابین، مکالمات خدمه، هشدارها و ارتباطات رادیویی را ثبت میکند. بعضی هواپیماها نیز هر دو را در یک واحد ترکیبی دارند. هیئت ملی ایمنی حملونقل آمریکا یا NTSB هم این دو تجهیز را همان «جعبهی سیاه» مینامد.
دلیل این رنگبندی کاملاً عملی است. وقتی هواپیما سقوط میکند، ثبتکننده ممکن است میان تکههای بدنه، پوشش گیاهی، برف یا بقایای هواپیما پنهان شود. رنگبندی نارنجی روشن در چنین محیطهایی بسیار بیشتر از رنگبندیهای تیره به چشم میآید و به تیمهای جستوجو کمک میکند دستگاه را سریعتر پیدا کنند. نوار بازتابندهی روی بدنه نیز برای افزایش قابلیت شناسایی، بهخصوص در محیطهای آبی، استفاده میشود.
جعبهسیاه باید بتواند سختترین شرایط محیطی را تحمل کند
اگر سانحه در دریا رخ دهد، پیداکردن ثبتکننده سختتر میشود. به همین دلیل تجهیزاتی که برای پروازهای مشمول مقررات خاص استفاده میشوند، در کنار رنگبندی روشن، میتوانند به نشانگر مکانیاب زیرآبی نیز مجهز باشند. این وسیله پس از قرارگرفتن در آب، سیگنال صوتی فرستادن میکند تا گروههای جستوجو بتوانند محل ثبتکننده را پیدا کنند.
پس چرا به آن «جعبهسیاه» میگویند؟ این نام از رنگبندی بدنه نیامده است. اصطلاح black box در مهندسی و الکترونیک خیلی قدیمیتر از صنعت هوانوردی است و برای سامانهای به کار میرفت که لاگینی و لاگآوتی آن مشخص است؛ اما سازوکار درونیاش برای یوزر اهمیت چندانی ندارد. بعدها این اصطلاح در رسانهها برای ثبتکنندههای پرواز جا افتاد و در زبان عمومی باقی ماند.
خود ثبتکننده نیز قرار نیست در هر سانحهای سالم و دستنخورده باقی بماند؛ در عوض، بخش ثبتسازی آن داخل محفظهای با مقاومت بسیار بالا در برابر ضربه، آتش و شرایط سخت قرار میگیرد. هدف این است که حتی وقتی بخش بزرگی از هواپیما از بین رفته، اطلاعات ثبتشده برای بازسازی لحظات منتهی به سانحه قابل بازیابی باشد. NTSB نیز تأکید میکند که این تجهیزات باید بتوانند شرایط یک سانحهی شدید را تحمل کنند.
